Voorgaande JansDebatten

2018

17 september – Hoe verder met Europa, meer of minder?

Tien jaar na de economische crisis in 2008 lijkt de economie in Europa zich enigszins te stabiliseren. Deze stabilisatie is politiek echter met een hoge prijs betaald. Niet alleen zijn de verschillen tussen Noord en Zuid Europa scherper geworden door de wijze waarop de crisis bezworen is. Maar in de tussentijd zijn ook de tegenstellingen tussen West en Oost Europa toegenomen. En misschien nog het belangrijkste: met de Brexit heeft de Europese Unie een kolossale aderlating ondergaan. Aan de andere kant is er sinds de verkiezing van Macron tot president van Frankrijk ook weer een sterke beweging ontstaan naar verdere integratie van de Europese Unie. De liberale partijen ruiken hun kans en willen versterkt inzetten op een verdere consolidatie van de macht van de Europese Unie.

Nederland neemt in deze context een dubbelpositie in. Enerzijds heeft Nederland als open economie een groot belang bij samenwerking in Europees verband. Er is een sterk besef dat zonder de Europese Unie Europese landen zwakker staan in de verschuivende machtsbalans in de wereld. Niet alleen is de interne markt van groot belang voor de economische groei van de Europese landen, maar ook in de verhouding tot grote economische machtsblokken zoals China en de V.S. is het beslist van belang dat de Europese landen samen een vuist kunnen maken. Ook vormt de dreiging die van het steeds agressievere Rusland uitgaat een impuls tot samenwerking en wordt Europa ook door de zwakkere relatie met de V.S. geprikkeld werk te maken van een sterkere, zelfstandige krijgsmacht. Verder spelen uitdagingen op het gebied van het milieu en vluchtelingen versterking van de samenwerking in Europees verband in de kaart, om maar een paar zaken te noemen.

Toch heerst in Nederland de nodige twijfel over de verdere overheveling van macht van nationaal naar Europees niveau. Want in de afgelopen tien jaren is ook het besef gegroeid dat de economische, politieke en culturele diversiteit binnen Europa heel groot en hardnekkig is. Er is weinig onderlinge solidariteit tussen de Europese landen en veeleer sprake van een groeiende nationalistische tendens. Juist ook in landen die in het verleden veel steun van Europa ontvangen hebben, zoals Polen en Hongarije. Daarbij komt een verzwakking van de positie van Nederland door de Brexit en de versterking van de Frans-Duitse as in het geheel van het Europees politieke krachtenveld. De voortdurende neiging naar verdere centralisatie van macht op Europees niveau leidt tot uitholling van nationale autonomie. Ook bestaat er zorg van corruptie van Europese instituties doordat als gevolg van de Brexit de positie van Noord-Europa zwakker is geworden. Een belangrijke vraag voor de kerken betreft daarbij ook de christelijke identiteit van Europa. Hoewel vaak verwezen wordt naar de Joods-Christelijke wortels van Europa, lijkt er niet veel te merken van de Christelijke grondslagen van Europa.

Er zijn dus verschillende dilemma’s en de vraag is welke richting wij moeten uitslaan. CDA-er Piet Hein Donner meent dat wij geen andere keus hebben dan door te gaan op de ingeslagen weg. Maar andere christelijke partijen in Nederland zijn huiveriger. De centrale vraag die in het Jansdebat aan de orde komt is hoe wij verder met Europa moeten. Meer specifiek gaat het daarbij om de volgende vragen: Is een Europese identiteit naast en boven de nationale identiteit mogelijk? Staat of valt de Europese beschaving met de erkenning van haar christelijke wortels? Als dat zo is, wat zijn daar dan de implicaties van voor meer beleidsmatige vragen zoals: Moeten wij streven naar een hogere mate van solidariteit en meer geld en bevoegdheden naar Europees niveau tillen? Op welke terreinen dan en welke juist niet? Is er meer ruimte mogelijk en wenselijk voor subsidiariteit en zo ja, welke terreinen? Wat is de toekomst van Europa gezien diverse nationalistische tendensen en welke termijn zullen ontwikkelingen zich realiseren? Moeten wij streven naar verdere uitbreiding of juist niet? Hoe moeten wij omgaan met landen die meer zelfstandigheid willen, moet er een twee snelheden Europa zijn?

In het Jansdebat van 17 september 2018 zullen Peter van Dalen, EU parlementariër voor de CU, Renske Leijten, tweede kamerlid en woordvoerder Europa voor de SP en iemand van het CDJA een inleiding over dit onderwerp verzorgen en met elkaar en de aanwezigen in discussie gaan.

7 maart

Privacy, big data en de sleepwet

Op 21 maart 2018 is er een raadgevend referendum over de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv), de zogenaamde sleepwet. Door deze wet krijgen de overheid en de AIVD meer bevoegdheden om burgers af te tappen, ook als ze niet verdacht worden van een strafbaar feit. De AIVD acht deze wet nodig voor de nationale veiligheid en bestrijding van terrorisme. Tegenstanders vinden dat de wet onnodig grote inbreuk maakt op de privacy van burgers. De kern van het verzet van de studenten die het initiatief namen voor het referendum is dat de overheid niet zomaar mag meekijken wat burgers communiceren via moderne media en die informatie niet zomaar mag opslaan en bewaren.

Meer algemeen geldt dat in de wereld van big data privacy steeds meer onder druk komt te staan. Naast allerlei voordelen van big data dringen zich ook nadelen op. De hoeveelheid informatie die commerciële en andere partijen over mensen verwerven kunnen een voedingsbodem voor discriminatie zijn en de autonomie en vrijheid van mensen bedreigen. Manipulatie door gewiekste reclame ligt op de loer. Anonimiteit wordt steeds zeldzamer. Is er een verband met de tekst uit de Bijbel over het getal 666?

In het Jansdebat van 7 maart 2018 zullen prof. Marc de Vries van de Technische Universiteit Delft en prof. Paul Abels van Universiteit Leiden (tevens werkzaam bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid) een inleiding over dit onderwerp verzorgen en met elkaar en de aanwezigen in discussie gaan.

2017

28 september – Voltooid leven

Sprekers waren:

Onderstaande vragen hebben we vooraf aan de sprekers gesteld, als basis voor hun inleidingen en voor het debat.

  1. Met het advies van de KNMG lijkt het voorstel van D66 dat een sterke verruiming van de mogelijkheden voor levensbeëindiging voorstaat aan maatschappelijke steun in te boeten. Zou deze kentering definitief kunnen zijn, in de zin dat de visie hierop zich in een andere richting gaat bewegen (zoals bijvoorbeeld spreekt uit de bijdrage van Stephan Sanders in de Groene Amsterdammer van 6 april jongsleden)? Of verwacht u toch dat dit slechts een tijdelijke rem zal zetten op deze maatschappelijke ontwikkeling?
  2. Hoe komt een samenleving waarin de ideologie van het voltooid leven volledig geaccepteerd (zonder leeftijdsgrens) en in praktijk wordt gebracht er volgens u uiteindelijk uit te zien?
  3. Biedt de bestaande euthanasiewetgeving een goede balans als het gaat om het spanningsveld tussen bescherming van het leven en respecteren van de menselijke vrijheid om lijden (in brede zin; dus inclusief lijden aan de wens liever niet te willen leven) te willen voorkomen?
  4. Over de relatie tussen ouderdom en sterven spelen verschillende debatten die nu gescheiden worden gevoerd:
    • Het debat over voltooid leven en de mogelijkheid voor hulp bij levensbeëindiging
    • Het debat over (teveel) doorbehandelen van zieke mensen, dat gepaard gaat met hoge kosten in de gezondheidszorg, en het stellen van verantwoorde grenzen aan (dure) medische behandelingen (hoe breng je het maatschappelijk belang in evenwicht met de individuele wens om toch nog iets langer te leven?)
    • Het debat over de mogelijke verlenging van het menselijk leven in de toekomst door groeiende kennis van het menselijk lichaam en technieken die substantiële levensverlenging mogelijk maken (wat overigens dan weer tot een groeiende behoefte kan leiden om zelf te beschikken over het einde van het eigen leven: als mensen 150 jaar oud kunnen worden, is het dan niet redelijk om hen ook de mogelijkheid te bieden daar niet volledig gebruik van te moeten/willen maken?)

    De vraag die hieruit voortvloeit, luidt: Is het mogelijk om deze debatten met elkaar te verbinden? Oftewel, is het mogelijk om een visie op het menselijk leven te ontwikkelen van waaruit deze drie debatten op coherente wijze kunnen worden gevoerd.

  5. In hoeverre is de christelijke levensovertuiging voor u beslissend in het ontwerpen van een dergelijke visie? Zo ja, waarom? Anders gezegd, is het voor iemand zonder christelijke levensovertuiging mogelijk om een visie te ontwerpen die alle belangrijke elementen die vanuit een christelijke visie worden aangedragen ook voldoende kan verdisconteren in de eigen visie? Of brengt het geloof in God toch een uniek element in in het debat?

2 maart – Democratie en populisme

Op 2 maart wordt er in het koorgedeelte van de Sint Janskerk weer een jansdebat gehouden, over democratie en populisme. Wim Deetman (ex-minister, ex-burgemeester, ex-gouwenaar maar nog steeds erg betrokken op de politiek) en Jan Hoogland (hoogleraar christelijke filosofie en lector samenlevingsvraagstukken) gaan met elkaar in gesprek over dit onderwerp.

Enkele vragen die aan de orde zullen komen:

  • wat verstaan we eigenlijk onder populisme?
  • is populisme een gevaar voor de Nederlandse democratie of is het juist inherent aan democratie?
  • wat kan de reactie van niet-populistische partijen zijn op de opkomst van het populisme?
  • is er een beter ‘verhaal’ te vertellen zodat mensen niet op de populisten stemmen?

Wim Deetman acht populisme een gevaar voor de democratische rechtsstaat. Hij karakteriseert populisme niet zozeer als een beweging als wel een stijl van optreden van politieke leiders, gericht op het hoe dan ook verkrijgen en behouden van (absolute) macht. Om dat te bereiken gebruiken populistische leiders niet zelden het vehikel van verkiezingen.  Aan campagnes om steun van kiezers te verkrijgen worden waarden en normen ondergeschikt gemaakt, als ook feiten door een niet bestaande werkelijkheid te creëren. Daarom vermijden populistische leiders systematisch het publieke debat met andersdenkenden. Vanwege het belang van de democratische rechtsstaat doen niet-populistische politieke leiders er goed aan in hun stellingnamen te verwijzen naar de voor hen van betekenis zijnde waarden en normen, en de actuele feitelijke situatie als uitgangspunt te nemen. Een bloeiende democratische rechtsstaat is in het belang van alle individuele burgers.

Volgens Jan Hoogland is het populisme een grote bedreiging voor de westerse wereld. Niet zozeer vanwege de inhoudelijke standpunten. Daar kan iedereen van vinden wat hij of zij wil. Het gevaar zit hem vooral in de invloed die het populisme heeft op de publieke moraal. Het populisme kan leiden tot grote verschuivingen in wat publiek als normaal, vanzelfsprekend en aanvaardbaar wordt beschouwd. Bijvoorbeeld in de omgang met minderheden, vluchtelingen, andere culturen of godsdiensten. Of in de mate waarin men het eigen belang prioriteit mag geven boven het algemeen belang. Maar ook in het ernstig nemen van de morele fundamenten van de rechtstaat: de scheiding der machten. Door morele grenzen op te rekken kan het populisme tot grote, onvoorziene consequenties leiden, die als ze zich eenmaal uiten, niet meer onder controle te krijgen zijn. Daarom is een vergelijking met de ontwikkelingen in de jaren ’30 van de 20e eeuw niet misplaatst, maar een uiterst serieus te nemen waarschuwing. Populisme kan er toe leiden dat het kleine, ‘banale kwaad’ (Hannah Arendt) monsterlijke gevolgen krijgt.

2016

13 juni – Dierenwelzijn

Sprekers: Marianne Thieme, Christine Teunissen, Henk Massink, Johan Graafland

Mededeling: Helaas kregen wij de mededeling dat Marianne Thieme verhinderd is. Gelukkig kan de avond wel doorgaan omdat de Partij voor de Dieren een goede vervanger stuurt, namelijk: Christine Teunissen (senator PvdD).

Christine Teunissen spreekt over:

de verhouding tussen rechten van dieren en van religieuze rechten van mensen i.v.m. ritueel slachten.

Henk Massink spreekt over het volgende onderwerp:

Hoe staat het met het dierenwelzijn in de veehouderij? Twee factoren spelen in het debat over het welzijn van dieren in de Nederlandse veehouderijsector een rol: de intensivering van de landbouwproductie en de emancipatie van het dier. Volgens Henk Massink loopt Nederland internationaal voorop in het toepassen van eisen op het gebied van dierenwelzijn. Maar is dat ook voldoende?

Johan Graafland zal ingaan op

de vraag of het bijbels en of ethisch noodzakelijk is om vegetarisch te eten.

28 januari – Asielzoekers, wel problemen, geen probeem

De opvang van de grote stromen asielzoekers levert problemen op. Problemen om geschikte opvanglocaties te vinden, problemen om een draagvlak in de samenleving te behouden, problemen om de vele vrijwilligers die de vluchtelingen graag willen helpen, een goede plaats te geven. Het is echter van belang tegelijkertijd eraan vast te houden dat de asielzoekers niet het problem zijn. Zij hebben problemen en dat veroorzaakt problemen, maar zij zijn naar christelijke overtuiging onze zusters en broeders. Met behoeften zoals wij, verlangens zoals wij en tekorten zoals wij. Met elkaar bouwen we samenleving, waarbij ieder op zijn tijd geeft en ieder op zijn tijd ontvangt. Gezamenlijk een samenleving bouwen en elkaar daarbij helpen, daar komt het nu op aan. Hoe doen we dat?

Sprekers: Prof. dr. Erik Borgman, ds. G. Hette Abma, Huibert van Rossum

2015

4 Juni

Historicus James Kennedy over: Gaat de Nederlandse democratie bergafwaarts?  Dit ook als bespreking van het boek over De wankele democratie.

james_kennedy_elSinds het begin van deze eeuw hebben vele mensen zich zorgen gemaakt over de staat van de Nederlandse democratie. Het ontbreken van echte politieke beginselen, de opkomst van het populisme en het publieke onbehagen, en een grote electorale instabiliteit lijken grote bedreigingen voor de Nederlandse democratie. Er heerst geruime tijd een gevoel dat de Nederlandse politiek – en de kwaliteit van de democratie in dit land – in verval is. Toch blijft Nederland heel hoog scoren in internationale rankings; het hoort in de meeste enquetes tot de top tien van de wereld. Moeten Nederlanders zich dan rijk rekenen in plaats van pessimistisch zijn over de kwaliteit van de democratie? In deze lezing gaat Kennedy aangeven waar hij denkt dat het wel erg goed en minder goed gaat met de democratie in Nederland.

19 Maart 2015

Arie VermeijBrigade-generaal buiten dienst Arie T. Vermeij zal de volgende onderwerpen bespreken:

Vrijheid vereist sterkere krijgsmacht

Vrijheid is voor Europeanen te vanzelfsprekend geworden, zo stelt Karel Schwarzenberg, voormalig adviseur van de vroegere Tsjechische president Václav Havel. Volgens hem heeft men geen idee hoe groot het gevaar is dat nu van Rusland uitgaat.Er is geen leider in Europa die opstaat en zegt: wij gaan weer investeren in een geloofwaardig leger.

Het St. Jansdebat op 19 maart besteedt aandacht aan dit thema. Brigade-generaal buiten dienst en Gouwenaar Arie T. Vermeij zal ingaan op de huidige veiligheidssituatie in de wereld. Denk aan Oekraïne en IS in Syrië en Irak. Vragen die aan de orde komen zijn o.a.:  Waarom heeft Nederland een sterke krijgsmacht nodig en welke taken zijn belangrijk? Wat zijn de risico’s van de Nederlandse bijdrage aan de bestrijding van IS? Waarom staat de NAVO militair met lege handen in Oekraine? Wat is het nut van de krijgsmacht voor Nederland vanuit het perspectief van ontwikkelingshulp en naastenliefde? Arie Vermeij zal daarbij putten uit zijn ervaringen tijdens zijn uitzendingen naar Libanon, Bosnië, Afghanistan en korte missies naar Afrikaanse landen, Irak, Rusland en Oekraïne. Ook zijn persoonlijke visie rond de vraag of je mag doden zal aan de orde komen. Daarna is er ruimte voor debat en uitwisseling.

14 Januari 2015

BJSBart Jan Spruyt heeft een nieuw boek geschreven – ‘Voor religie en vrijheid’ | Protestantse teksten over rechtstaat, tolerantie en christelijk burgerschap. Op deze avond presenteert hij dit boek en gaat in debat met Paul Abels, historicus en gepromoveerd op de veranderingen in kerk en samenleving door de reformatie en met Maarten Kater, theoloog.

Vrijheid en tolerantie. Spannende begrippen. Want op zich willen we allemaal wel vrij en tolerant zijn. Maar zijn er grenzen aan vrijheid en tolerantie?
    • mag een islamitisch politicus streven naar de sharia?
    • als joden in Israel een eigen staat mogen stichten, mag IS dat dan ook in Irak of Syrië?
    • en een christelijk politicus naar sluiting van winkels op zondag?
    • mogen christenen anderen beletten in hun vrijheid om te kiezen voor abortus of euthanasie
  • als christenen in Gouda eigen kerken mogen hebben, dan islamieten ook een eigen moskee
In het heersende denken wordt beweerd dat vrijheid en tolerantie verworvenheden zijn uit de verlichting, bevochten op het christendom. Bart Jan Spruyt beweert het tegendeel: vrijheid en tolerantie zijn verworvenheden die we als samenleving aan het christendom te danken hebben. Hij schreef een inleiding op diverse (klassieke) teksten om dit punt aan te tonen, en geeft daarmee richting aan een debat over vragen als:
    • betekent vrijheid dat je alles kan doen wat je wilt?
    • betekent tolerantie dat iedereen mag vinden wat hij wil?
  • zijn er kaders? en zo ja, welke?

Verslag JansDebat met Bart Jan Spruyt.

De bijdrage van Paul Abels aan het debat.

ATT00004 DSC_9700 DSC_9702 DSC_9721 DSC_9723

2014

André Rouvoet – hoe houden we de zorg solidair en bevlogen?

foto RouvoetDe zorg in Nederland dreigt onbetaalbaar te worden. Onder invloed van de economische crisis zijn ingrijpende maatregelen getroffen om de kosten te beheersen. Vanwege de toenemende concurrentie worden zorgprocessen steeds bedrijfsmatiger georganiseerd. Zorgmanagers persen hun personeel in het harnas van strak geklokte taken. Het contact met de zorgontvangers verschraalt en daarmee ook het werkplezier en motivatie van medewerkers. Hoe voorkomen wij dat zorgverleners op de werkvloer gedemotiveerd en uitgeblust raken en de bevlogenheid verdwijnt? Kostenbeheersing vormt ook de achtergrond van de decentralisatie van de jeugdzorg, de ouderenzorg en de zorg voor langdurig zieken. De gedachte is dat gemeenten het dichtst bij de zorgvragers zitten en daardoor deze zorg effectiever, met minder bureaucratie en goedkoper kunnen leveren. De gemeente krijgt de regie, maar heeft tot nu toe weinig ervaring met een zorgvuldige selectie van de zorgbehoeften en met zorgaanbieders. De snelheid waarmee deze verandering wordt geïmplementeerd baart velen zorgen, mede doordat de beschikbare middelen afnemen door stevige bezuinigingen. Een groot pijnpunt vormt de ouderenzorg. 40 procent van de gemeenten denkt dat zij niet of moeilijk in staat is de zorg voor zieke ouderen en gehandicapten volgend jaar te organiseren met het beschikbare budget. Ook de aanscherping van zorgindicaties en de leegstand en sluiting van verzorgingshuizen die daarop volgen geven veel onrust. Een verhuizing is voor ouderen een ingrijpende gebeurtenis. Velen van hen hebben het gevoel aan hun lot te worden overgelaten. Hoe kan de zorg op een verantwoorde manier worden aangepast aan de eisen van de tijd, zonder dat de solidariteit over boord wordt gezet? Dit soort vragen over de spanning tussen betaalbaarheid en solidariteit en bevlogenheid in de zorg staan centraal op het Jansdebat van 26 juni. Op deze avond zal voormalig minister van Jeugd en Gezin André Rouvoet en nu voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland met vier Gouwenaren uit de lokale politiek en zorgsector in debat gaan en worden uitgedaagd om zijn visie te geven op de dilemma’s in de zorg.

Een verslag van de avond.

Johan Graafland – De economie van goed en kwaad

In 2012 publiceerde de Tsjechische filosoof-econoom Tomáš Sedláček het spraakmakende boek De Economie van goed en kwaad. De zoektocht naar economische zingeving van Gilgamesh tot Wall Street. Het boek laat zien waarom ethiek altijd belangrijk is geweest voor economie en ook behoort te zijn. Volgens Sedláček is kennis van oude mythen en verhalen nodig om werkelijk inzicht in economie te krijgen.

In twee publiekslezingen zal stadsgenoot prof. dr. Johan Graafland ingaan op het boek van  Sedláček. Johan Graafland is hoogleraar economie, onderneming en ethiek en doceert Filosofie van de Economie en Economische Ethiek aan de Universiteit van Tilburg. De onderwerpen van de twee lezingen zijn:

  • 6 maart – De economie in de oudheid, Mandeville en Adam Smith
  • 20 maart – Ketterse ideeen en toepassing op huidige economische vraagstukken

De slides van 6 maart.

De slides van 20 maart.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *